Książki Zbójeckie

Nie trzeba bać się pana doktora. Ten jeden jest wyjątkowy, zupełnie inny. Ma coś w oczach, iskierki takie, które tańczą i uśmiech na ustach, który uśmierza ból. Pan doktor jest gotowy nieść pomoc, jest blisko, nie trzeba się bać. A gdy zajdzie potrzeba, przyjdzie, posłucha co w środku stuka, pogłaszcze po główce, odegna strach. Przy nim można nawet umrzeć, z godnością i w poczuciu bezpieczeństwa. W domu, czy w szpitalu – wszędzie dojdzie, przybiegnie, zew powołania nie pozwoli mu zmrużyć oczu.

Janusz Korczak był lekarzem. Proste stwierdzenie, ale wiele o nim mówi. Wybrał medycynę, bo wiedział, że będąc pediatrą jeszcze lepiej zrozumie dzieci. I tak się stało. W 1898 roku Henryk Goldszmit stał się studentem. Marzeniem młodego lekarza było pomagać dzieciom, ale medycyna w rzeczywistości była jedynie etapem w jego życiu, który miał mu dać wiedzę i wykształcenie. Te umiejętności były na wagę złota w momencie, kiedy Korczak stał się wychowawcą w dwóch domach dziecka.

Jednak zanim słynny pedagog przeobraził się w opiekuna, praktykował. Pediatria od zawsze była profesją pożądaną i dochodową. Korczak ukończył medycynę w 1905 roku, otrzymując pracę w szpitalu dziecięcym imienia Bersonów i Baumanów. Nasz zacny pan doktor angażował się w swoją pracę, dając z siebie więcej, niż ktokolwiek by oczekiwał. Jak pisze Olczak Ronikier:

Doktor Goldszmit troszczył się nie tylko o małych pacjentów, ale także o zapas leków w szpitalnej aptece, kontrolował kuchnię, dbał o dezynfekcję, czystość i porządek, udzielał konsultacji w ambulatorium. (…) polecał dzieciom książki, czytał głośno, opowiadał bajki[1].

Młody lekarz, pełen zapału i ideałów, chciał nie tylko zdrowia dziecka: chciał jego dobra. Temperament, poczucie misji i wiedza sprawiały, że był gotów walczyć o swoje racje, także z rodzicami, którzy wydawali mu się często niekompetentni. W jednej ze swoich radiowych gadaninek, Stary Doktor wspomina młodzieńczą praktykę lekarską:

Bo z tego samego lekarskiego białego krzesała przychodni, znów ja w tym białym, lekarskim fartuchu, przy tym samym stoliku, niezadługo potem – żachnąłem się na inną matkę, że dziecko nie kąpane. I też szorstko strofując:

 - Brudne. Jak pani nie wstyd?

Może nawet dodałem:

 - Czy brak wody w kranie? (Bo tak zwykło się mówić.)[2]

Cóż więc robi Korczak? Pełen gniewu i pewności siebie osobiście idzie sprawdzić, co matka wyprawia z dzieckiem. Idzie, by udowodnić jej, że ma rację. Jakaż to była lekcja pokory dla lekarza:

Pamiętam izbę. Nie tylko tu dzieci słabe, ale i matka chora. (…).

Trudno być „mądrym” biednemu (…). Przyznaję, że niezdarnie niezdarny i śmieszny śmiesznie kłamię (pocieszam):

 - Gorączka. Potrzebny spokój. Kaszle. Później, jeszcze zdąży.

 - Nie, panie doktorze, nie zdążę. (Uśmiech.) Chcę, żeby dzieci na moim pogrzebie i tych pierwszych kilka dni później po mnie miały całe, bez dziur pończochy[3].

Jako lekarz Korczak widział biedę, która go zaszokowała, szczególnie w okresie zimowym. Jednak pedagog był słynnym lekarzem także pośród elity. Często wzywany na pomoc, traktował zamożnych pacjentów z góry, niemalże arogancko jak wspomina w swoim Pamiętniku:

Za dzienne konsultacje u bogatych na bogatych ulicach kazałem sobie płacić po trzy i pięć rubli. Bezczelność – tyle, ile Anders, więcej od Kramsztyka, Bączkiewicza – profesorskie honoraria[4].

Postawa ta wynikała z faktu, że Korczak znał ludzi w potrzebie, a kaprysy bogatych rodziców często go drażniły. Doktor pracując w szpitalu widział nie jedno, także śmierć dzieci, co wpłynęło na jego odbiór młodych ludzi:

Szpital pokazał mi, jak godnie, dojrzale i rozumnie umie umierać dziecko[5].

Te doświadczenia mu wystarczyły. Siedem lat pracy w szpitalu przy ulicy Śliskiej w Warszawie oraz staże w Berlinie i Paryżu wykształciły go na znakomitego pediatrę, który z medycyną się pożegnał, stając się pełnoetatowym wychowawcą. Kontynuował swoją misję, korzystając ze swej rozległej wiedzy, która tak bardzo przydała mu się podczas wojny…

Pediatra z powołania? Raczej opiekun z wielką misją, który chciał wiedzieć wszystko, co tylko może pomóc dzieciom, co może ratować ich życie, ocalić od śmierci...